Η αναγνώριση
ενός ρέματος, ενός ποταμού και ενός υγροτόπου ως νομική
προσωπικότητα αποτελεί μια πραγματική επανάσταση στο πεδίο του περιβαλλοντικού
δικαίου. Κατά το «συμβατικό» δίκαιο οι φυσικές οντότητες θεωρούνται αντικείμενα,
είτε ιδιοκτησίες είτε εκμεταλλεύσιμοι πόροι. Όταν ένα υδάτινο
σώμα αναγνωρίζεται ως νομική προσωπικότητα, το παράδειγμα
αντιστρέφεται: Το υδάτινο σώμα παύει να αποτελεί αντικείμενο και αποκτά
το status της νομικής
οντότητας, ισοδύναμης με ένα πρόσωπο ή, πιο συχνά, με μια εταιρεία
ή ένα ίδρυμα.
Με την
αναγνώριση ως νομική προσωπικότητα:
1. Ο υδάτινο
σώμα αναγνωρίζεται ως έχον εγγενή, θεμελιώδη και αναφαίρετα δικαιώματα,
όπως το δικαίωμα ύπαρξης, ελεύθερης ροής - χωρίς επιβλαβή εμπόδια - διατήρησης
των φυσικών του κύκλων και απαλλαγής από ρύπανση.
2. Αποκτά
κηδεμονία. Με την ανακήρυξη ως νομικής προσωπικότητας ο νόμος
ορίζει τους εκπροσώπους του - συχνά μια επιτροπή μελών τοπικών/αυτόχθονων
κοινοτήτων και κυβερνητικών αξιωματούχων - οι οποίοι ενεργούν ως «κηδεμόνες».
3.
Αποκτά έννομο συμφέρον και δικαίωμα παράστασης ενώπιον δικαστηρίου.
Σύμφωνα με το «συμβατικό» δίκαιο η όποια αγωγή σε περίπτωση ρύπανσης του υδάτινου
στοιχείου θεμελιώνεται στην απόδειξη της βλάβης που προκαλείται στην υγεία
και στην περιουσία, ενώ στην περίπτωση της αναγνώρισης του ως νομικής
προσωπικότητας αρκεί η απόδειξη της βιολογικής ζημιάς που έχει υποστεί και
η μήνυση ή και η αγωγή κατατίθενται από τους κηδεμόνες.
Παραδείγματα
υπάρχουν αρκετά σε όλο τον κόσμο, με τα σπουδαιότερα να αποτελούν αποτέλεσμα του
αγώνα του παγκόσμιου Κινήματος για τα Δικαιώματα της Φύσης.
1.
Ποταμός Μαρανιόν, παραπόταμος του Αμαζονίου στο Περού Το 2024, μια ιστορική
δικαστική απόφαση τον αναγνώρισε ως υποκείμενο δικαιωμάτων, διορίζοντας
μια ομοσπονδία γυναικών της αυτόχθονης φυλής Κουκάμα ως επίσημες φύλακες και
εκπροσώπους του.
2.
Ποταμός Μαγκπί, Καναδάς. Ιερός ποταμός για τους ιθαγενείς Ίννου,
ο οποίος ανακηρύχθηκε νομική προσωπικότητα το 2021 μέσω κοινών
ψηφισμάτων των ιθαγενών και των τοπικών δημοτικών αρχών, προκειμένου να
προστατευτεί μόνιμα από την κατασκευή καταστροφικών υδροηλεκτρικών έργων.
3. Γάγγης
και Γιαμούνα, Ινδία. Το 2017, το Ανώτατο
Δικαστήριο της Πολιτείας Ούτταραχαντ απένειμε το καθεστώς των «ζωντανών
νομικών οντοτήτων» σε αυτούς τους ποταμούς και στους παγετώνες που τους
τροφοδοτούν, για την αντιμετώπιση της ακραίας ρύπανσης. Ωστόσο, η απόφαση αυτή ακυρώθηκε
λίγους μήνες αργότερα από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ινδίας για λόγους νομικής
και πρακτικής εφαρμογής.
4.
Ποταμός Ατράτο, Κολομβία. Το 2016, το Συνταγματικό Δικαστήριο
της χώρας τον κήρυξε υποκείμενο δικαιωμάτων, προκειμένου να τον
προστατεύσει από τις καταστροφικές επιπτώσεις των παράνομων εξορύξεων και της
αποψίλωσης των παρόχθιων δασών.
5. Ποταμός
Βανγκανούι, Νέα Ζηλανδία. Το 2017, το Κοινοβούλιο τον
αναγνώρισε ως αδιαίρετη, ζωντανή οντότητα. Προστατεύεται από ένα διμερές
σώμα εκπροσώπων που αποτελείται από τη φυλή Μαορί και το Στέμμα, αποτελώντας το
πρώτο παράδειγμα ποταμού στον κόσμο που ανακηρύχθηκε νομική προσωπικότητα
μέσω ειδικής νομοθεσίας.
Στην Ευρώπη
η ανακήρυξη των ποταμών ως νομικών προσωπικοτήτων αποτελεί ιδιαίτερα πολύπλοκη
υπόθεση λόγω της ακαμψίας των αστικών κωδίκων. Μόνο η Ισπανία κατάφερε
– πρώτη - να αποδώσει το 2022 την ιδιότητα της νομικής προσωπικότητας
στη Μαρ Μενόρ, τη μεγαλύτερη λιμνοθάλασσα αλμυρού νερού της Ευρώπης,
με έκταση 135 τ.χλμ., που καταστρεφόταν από τη γεωργική ρύπανση.
