Υπάρχει
μια σημαντική αρχή που θεμελιώνει την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, σύμφωνα με
την οποία η απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση επενδύσεων που εμπίπτουν
στα εθνικά σχέδια Ανθεκτικότητας και Επανάκαμψης, με ευρωπαϊκούς
πόρους - Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας - RRF, Ταμείο
Πολιτικής Συνοχής - ΕΣΠΑ, Επενδύσεις που στοχεύουν στην πράσινη μετάβαση - είναι
:
- η μη
πρόκληση επιβλαβών επιπτώσεων στο περιβάλλον και στους περιβαλλοντικούς
πόρους έτσι όπως προστατεύονται από τους κανόνες και της οδηγίες της και,
- η
διοχέτευση του 37% της χρηματοδότησης των επενδύσεων σε δραστηριότητες με
όρους οικολογικής μετάβασης.
Πρόκειται
για την αρχή της «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» - Do No Significant
Harm - DNSH
η
οποία θεσμοθετήθηκε για να συμβιβάσει την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία
των οικοσυστημάτων. Ο προσδιορισμός της καταλληλόλητας της όποιας
επένδυσης προς χρηματοδότηση πραγματοποιείται βάσει έξι συγκεκριμένων
οικολογικών στόχων που καθορίζονται από τον Κανονισμό Ταξινόμησης της ΕΕ:
1. Μετριασμός
της κλιματικής αλλαγής
Η
προτεινόμενη επένδυση δεν πρέπει να δημιουργεί σημαντικές εκπομπές αερίων
θερμοκηπίου.
2.
Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή
Η
επένδυση δεν πρέπει να έχει αρνητικές επιπτώσεις στο κλίμα, στον άνθρωπο, στη
φύση και στα κοινά αγαθά.
3.
Προστασία και βιώσιμη χρήση των υδατικών και θαλάσσιων πόρων
Η
επένδυση δεν πρέπει να συμβάλλει στην έκπτωση της καλής κατάστασης των
επιφανειακών, υπόγειων ή και θαλάσσιων υδατικών πόρων, ή να οδηγεί σε
υποβάθμιση της ποιότητας τους ή και στη μείωση του οικολογικού δυναμικού τους.
4.
Μετάβαση στην κυκλική οικονομία
Η
επένδυση δεν πρέπει να συνδράμει στην αύξηση της άμεσης και έμμεσης χρήσης
φυσικών πόρων, στη σημαντική αύξηση των αποβλήτων, στην αποτέφρωση των
αποβλήτων ή και στη μειωμένη χρήση ανακτημένων ή ανακυκλωμένων υλικών,
προκαλώντας μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική ζημία.
5.
Πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης του αέρα, των υδάτων και του εδάφους
Η
επένδυση δεν πρέπει να συνδράμει στη δημιουργία αυξημένων ρύπων στον αέρα, στο
νερό ή και το έδαφος.
6.
Προστασία και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και της υγείας των
οικοσυστημάτων
Η
προτεινόμενη επένδυση δεν πρέπει να είναι επιζήμια για την καλή κατάσταση και
την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και την κατάσταση προστασίας και διατήρησης
των οικοτόπων και των ειδών.
Η
παρεμβολή της αρχής της «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» στο πεδίο της
αξιολόγησης των επενδυτικών σχεδίων συνιστά θεμελιώδη μετάλλαξη της ευρωπαϊκής οικονομικής
και περιβαλλοντικής πολιτικής, λειτουργώντας εν είδη μιας πολύτιμης «οικολογικής
ασπίδας» :
- Mεταλλάσει την έννοια της βιωσιμότητας
σε δεσμευτικό κριτήριο υπέρ της προστασίας των περιβαλλοντικών πόρων και
των μακροπρόθεσμων στόχων της,
- προλαμβάνει
το greenwashing,
- διασφαλίζει
ότι το όποιο επενδυτικό σχέδιο που αποσκοπεί στην επίτευξη περιβαλλοντικών
οφελών σε μια περιοχή δεν θα προκαλέσει ακούσια βλάβη σε μια άλλη,
- θέτει
την διαχείριση του οικολογικού κινδύνου στο επίκεντρο της επενδυτικής
δραστηριότητας, διασφαλίζοντας ότι δεν στοχεύει στην εξάντληση των φυσικών
πόρων και στην πρόκληση μη αναστρέψιμων οικολογικών ανισορροπιών
και,
- επιβάλλει
την αξιολόγηση των επιπτώσεων της όποιας επενδυτικής δραστηριότητας σε όλο τον κύκλο
ζωής των του στοιχείων του περιβάλλοντος εφαρμογής της, στο πλαίσιο μιας
γνήσιας οικολογικής μετάβασης.
Από
νομικής άποψης, η Αρχή της «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» αποτελεί
το εντελώς διαφορετικό ως προς τις γνωστές εκτιμήσεις των Μελετών
Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων - ΜΠΕ και ΣΜΠΕ - διότι δεν επιτρέπει
κρίσεις κατά την διακριτική ευχέρεια των διοικήσεων. Οι διοικήσεις
υποχρεούνται να επαληθεύσουν τη συμμόρφωση της όποιας προτεινόμενης επένδυσης
με τα κριτήρια που ορίζονται βάσει της Αρχής, δίχως περιθώρια υποκειμενικής
κρίσης.
«Η
παρεμβολή της Αρχή της «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» στον
κόσμο των οικονομικής δραστηριότητας συνιστά μια κολοσσιαία πολιτιστική,
οικονομική και νομική επανάσταση», έγραφε πρόσφατα ο ευρωπαϊκός τύπος.
«Η υιοθέτηση της Αρχής αποτελεί μια από τις σημαντικότερες νομικές
καινοτομίες στο ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό δίκαιο ως κατ’ εξοχή εργαλείο
προαγωγής της βιώσιμης χρηματοδότησης, της κυκλικής οικονομίας και της
οικολογικής μετάβασης. Η υιοθέτηση της σηματοδοτεί τη σύγκλιση μεταξύ περιβαλλοντικού
δικαίου και δημόσιων οικονομικών, με την εισαγωγή κριτηρίων
αξιολόγησης που οδηγούν τις δημόσιες πολιτικές στην κατεύθυνση της
κατάκτησης της οικολογικής συνέπειας και της διαγενεακής ευθύνης.
Η αποδοχή αυτής επανάστασης σημαίνει την επανεξέταση του όλου κύκλου ζωής των
δημόσιων πολιτικών από μια βιώσιμη προοπτική, από τον σχεδιασμό έως την
αξιολόγηση, συμβάλλοντας αναμφίβολα στην οικοδόμηση ενός μοντέλου οικολογικής
μετάβασης.»
Όπως
θα αναμενόταν, στη χώρα της της ανεξέλεγκτης υποβάθμισης ή και
καταστροφής του περιβάλλοντος και της άλογης περιβαλλοντικής
ζημιάς, συχνά-πυκνά με την ανοχή ή την συνέργεια των αρμόδιων
αρχών και την βοήθεια των ψευδεπίγραφων περιβαλλοντικών μελετών, η
εφαρμογή της πολύτιμης Αρχής και των 6 κριτηρίων χρηματοδότησης των
επενδύσεων ως προς το ουσιαστικό τους περιβαλλοντικό αποτύπωμα μεταλλάχθηκε
τάχιστα σε άκαπνη γραφειοκρατική διαδικασία, δίχως ουσιαστικό αντίκρισμα.
- Θες
για το πoλύπλοκο
των τεχνικών/περιβαλλοντικών αναλύσεων που απαιτεί η αξιολόγηση;
- Θες
για το πολύπλοκο της ερμηνείας της Αρχής της σημαντικής βλάβης
και των κριτηρίων εφαρμογής της, ;
- Θες
για την ελλιπή κατάρτιση και εξειδίκευση των αρχών ελέγχου
και διαχείρισης των χρηματοδοτήσεων ;
- Θες
για την παρεμβολή στην εφαρμογή της Αρχής των πολιτικών «συμβιβασμών»,
των πολιτικών εξαιρέσεων και των πολιτικών σκοπιμοτήτων, όπως πχ. η εξαίρεση
έργων που θεωρούνται κρίσιμα για την ενεργειακό ζήτημα με πρώτα τα ορυκτά
καύσιμα ;
- Θες
για την ελληνική πατέντα της καθιέρωσης του ορισμού ως «μεταβατικού έργου»
των επενδύσεων που «πρέπει» να χρηματοδοτηθούν μολονότι επιβλαβείς για
το περιβάλλον;
Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ
ΣΥΜΜΑΧΙΑ θεωρεί ότι περιθώρια για την συνήθη, προγραμματική, εξαύλωση ενός
ακόμη σημαντικού θεσμού, όπως αυτός της Αρχής της «Μη Πρόκλησης Σημαντικής
Βλάβης» δεν υπάρχουν. Όπως δεν υπάρχουν περιθώρια για την υποβάθμιση
της Αρχής στο ποιοτικό επίπεδο των ψευδεπίγραφων περιβαλλοντικών
μελετών ή τη χρήση της με στόχο το «πράσινο ξέπλυμα» και τη χρηματοδότηση
περιβαλλοντικά ζημιογόνων επενδύσεων. Ζητήστε ερμηνείες, εκδώστε όσες
ερμηνευτικές εγκυκλίους χρειαστούν, οργανώστε σεμινάρια για την ουσιαστική
κατάρτιση ελεγκτών και διαχειριστών των χρηματοδοτήσεων, βρείτε τρόπο να
εξοβελίσετε «πολιτικές» εξαιρέσεις και «πολιτικές» σκοπιμότητες από τις
διαδικασίες ελέγχου και απαιτήστε την ουσιαστική εφαρμογή της Αρχής με τους
αυστηρότερους δυνατούς όρους σύμφωνα με τους θεσμοθετημένους περιβαλλοντικούς
στόχους. Αν μη τι άλλο, γιατί το περιβάλλον και οι περιβαλλοντικοί πόροι
της χώρας δεν αντέχουν περαιτέρω υποβάθμιση.
«Οικολογική Συμμαχία».
- Για την «Οικολογική Μετάβαση» σε μία κοινωνία βιώσιμης ευημερίας.
- Για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον.
- Για τον κόσμο που μπορεί να γίνει.
contact@oikologiki-symmaxia.gr
