Μόλις
στις 20 Μαΐου 2024 δημοσιεύθηκε η νέα Οδηγία 2024/1203/ΕΕ του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου σχετικά με την ποινική προστασία του Περιβάλλοντος και,
κατ’ ακολουθία, με την αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού εγκλήματος. Η
νέα Οδηγία έρχεται να καταργήσει και να αντικαταστήσει τις δύο
παλαιότερες, 2008/99/ΕΕ και 2009/123/ΕΕ, έχει τεθεί σε ισχύ για
όλα τα κράτη μέλη από τον Οκτώβριο 2025 και επιβάλλει την υποχρεωτική
ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών έως τις 21 Μαΐου 2026 - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL-IT-EN/TXT/?from=IT&uri=LEGISSUM%3A4754360
Μολονότι
η διασφάλιση της προστασίας και της βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος
έχει ήδη κατοχυρωθεί με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση - ΣΕΕ
και τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης - ΣΛΕΕ, η Οδηγία
2024/1203/ΕΕ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο αριθμός των εγκληματικών
πράξεων αυξάνεται από 9 σε 20, και οι σχετικές κυρώσεις αφορούν αυξημένες
ποινές φυλάκισης και σημαντικές χρηματικές κυρώσεις. Όπως δε προκύπτει
από την αιτιολογική έκθεση της Οδηγίας, η Ένωση αναγνωρίζει ρητά ότι «το
περιβαλλοντικό έγκλημα επηρεάζει θεμελιώδη δικαιώματα» και, ως εκ
τούτου, η καταπολέμησή του «είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της
προστασίας αυτών των δικαιωμάτων».
Η Οδηγία
2024/1203/ΕΕ αποτελεί σημείο καμπής στην εξέλιξη της ποινικής
νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πεδίο της προστασίας του
περιβάλλοντος, μέσω της καταλυτικής ενίσχυσης των μηχανισμών
και των μέσων καταπολέμησης του περιβαλλοντικού εγκλήματος.
Μεταξύ
των 20 κατηγοριών ποινικά κολάσιμων περιβαλλοντικών εγκλημάτων της
νέας Οδηγίας συγκαταλέγονται:
1. Αδικήματα
που αφορούν την παράνομη εκτέλεση έργων, ή έργων που πραγματοποιούνται
δίχως άδεια και τα οποία προκαλούν ή ενδέχεται να προκαλέσουν ουσιαστική
βλάβη στο περιβάλλον σε σχέση με την οδηγία περί εκτίμησης περιβαλλοντικών
επιπτώσεων.
2. Αδικήματα
που αφορούν τους υδατικούς πόρους και την παράνομη άντληση
επιφανειακών ή και υπόγειων υδάτων.
3.
Αδικήματα που αφορούν τη διαχείριση αποβλήτων, ή την παράνομη συλλογή,
μεταφορά ή και διαχείριση αποβλήτων - συμπεριλαμβανομένων των
επικίνδυνων - καθώς και την παράνομη αποστολή τους ή και την επιχειρησιακή
εποπτεία των σχετικών διαδικασιών.
4. Αδικήματα
που αφορούν την Άγρια Ζωή, ή τη θανάτωση, τον αφανισμό, τη σύλληψη,
την κατοχή, την προσφορά προς πώληση, την πώληση ή την παράνομη εμπορία
προστατευόμενων ειδών, βάσει της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο ειδών της άγριας
πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση - CITES -
με αποτέλεσμα την υποβάθμιση οικοτόπων προστατευόμενης περιοχής.
5. Αδικήματα
που αφορούν τη διαχείριση χωροκατακτητικών ειδών, ή την εισαγωγή χωροκατακτητικών,
ξένων, ειδών στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη διάθεση τους στην
αγορά, τη διατήρηση, την αναπαραγωγή, την μεταφορά, τη χρήση, την ανταλλαγή,
την άδεια αναπαραγωγής, ανάπτυξης, και καλλιέργειας ή και την απελευθέρωση και
εξάπλωση τους στο περιβάλλον.
6. Αδικήματα
που αφορούν τη ρύπανση, ή την εσκεμμένη πρόκληση ή και ενδεχόμενη πρόκληση
σοβαρή βλάβης ή θανάτου, μέσω της εισαγωγής, της απόρριψης, ή και
της εκπομπής υλικών, ουσιών, ενέργειας ή ιοντίζουσας ακτινοβολίας στον αέρα,
στο έδαφος και στο νερό.
Οι
λοιπές κατηγορίες αφορούν αδικήματα που σχετίζονται
- με τη
διάθεση προϊόντων που παραβιάζουν κάποια απαγόρευση που αποσκοπεί στην προστασία
του περιβάλλοντος, δημιουργώντας συνθήκες ουσιαστικής βλάβης στο περιβάλλον,
- με την
παρασκευή, τη διάθεση στην αγορά, τη χρήση, η την εξαγωγή χημικών ουσιών
με σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ή και σοβαρές επιπτώσεις για την υγεία,
σύμφωνα με τους κανονισμούς ΕΕ,·
- με την
παραβίαση νόμων σχετικά με τον υδράργυρο, τις ενώσεις του και τα
προϊόντα με προσθήκη υδραργύρου,
- με την
παράνομη ανακύκλωση πλοίων και την ρύπανση από πλοία,
- με την
παράνομη λειτουργία ή το κλείσιμο μιας εγκατάστασης στην οποία λαμβάνει
χώρα επικίνδυνη δραστηριότητα ή στην οποία αποθηκεύονται ή
χρησιμοποιούνται επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα ουσιών,
- με τον
παράνομο χειρισμό ραδιενεργού υλικού ή ραδιενεργών ουσιών,
- με τον
παράνομο χειρισμό ουσιών που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος.
Η Οδηγία
2024/1203/ΕΕ δεν πρωτοπορεί μόνο ως προς τη διεύρυνση των κατηγοριών περιβαλλοντικού
εγκλήματος αλλά και ως προς την αισθητή αυστηροποίηση των ποινών,
την ποινικοποίηση της ηθικής αυτουργίας, της συνέργειας και της απόπειρας
περιβαλλοντικού εγκλήματος και - για πρώτη φορά - υποχρεώνει στην αποκατάσταση
της περιβαλλοντικής ζημιάς:
1. Οξύνει
τις διοικητικές και ποινικές κυρώσεις τόσο για φυσικά όσο
και για νομικά πρόσωπα.
α. Τα περιβαλλοντικά
εγκλήματα που διαπράττονται τόσο από φυσικά όσο και από νομικά πρόσωπα
τιμωρούνται με φυλάκιση, ανάλογα με τη διάρκεια, τη σοβαρότητα και τον βαθμό αναστρεψιμότητας
της περιβαλλοντικής ζημιάς.
β. Για
όλες τις περιπτώσεις περιβαλλοντικού εγκλήματος προβλέπονται ποινές έως
και 5 έτη, για την κατηγορία των σοβαρών περιβαλλοντικών εγκλημάτων
έως και 8 έτη, ενώ για εκείνα που έχουν ως αποτέλεσμα τον θάνατο
ατόμου έως και 10 έτη.
γ. Φυσικά
και νομικά πρόσωπα υποχρεούνται να αποκαταστήσουν την περιβαλλοντική
ζημιά και να καταβάλουν χρηματική αποζημίωση για αυτή. Η χρηματική
αποζημίωση για τα νομικά πρόσωπα εξαρτάται από τη φύση του εγκλήματος και
μπορεί να ισούται με το 3 ή το 5% του ετήσιου κύκλου εργασιών
ή, εναλλακτικά, με 24 ή 40 εκ. ευρώ.
2.
Ανάγει την ηθική αυτουργία, τη συνέργεια στο περιβαλλοντικό
έγκλημα αλλά και την απόπειρα τέλεσης του περιβαλλοντικού
εγκλήματος αυτών των κατηγοριών σε ποινικό αδίκημα.
3.
Προβλέπει ορισμένες κατηγορίες σημαντικών επιβαρυντικών περιστάσεων
τέλεσης του περιβαλλοντικού εγκλήματος:
- Όταν
το έγκλημα διαπράττεται «από δημόσιο λειτουργό κατά την άσκηση των
καθηκόντων του»,
- όταν ο
δράστης «έχει καταστρέψει αποδεικτικά στοιχεία ή έχει απειλήσει μάρτυρες ή
πληροφοριοδότες» και,
- όταν
το έγκλημα διαπράττεται «στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης».
4. Διευκολύνει
σημαντικά τις διασυνοριακές έρευνες. Τα κράτη μέλη μπορούν να διώξουν εγκλήματα
που διαπράττονται και εκτός της επικράτειάς τους.
«Το
περιβαλλοντικό έγκλημα αυξάνεται από δύο έως τρεις φορές ταχύτερα από την
παγκόσμια οικονομία και, με αυτό το ρυθμό, θα αναχθεί σύντομα στον τέταρτο
μεγαλύτερο εγκληματικό τομέα στον κόσμο», δήλωνε την ίδια περίοδο η Μαρί
Τουσέν, Ευρωβουλευτής της ομάδας Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία.
«Η νέα οδηγία ανοίγει μια νέα σελίδα στην ιστορία της Ευρώπης… Η
θεσμοθέτηση της θα θέσει τέλος στην ατιμωρησία του περιβαλλοντικού εγκλήματος
στην Ευρώπη καθόσον η τρέχουσα νομοθεσία συμβάλλει ελάχιστα στην αποτροπή του
περιβαλλοντικού εγκλήματος με τις κατηγορίες των ποινικά κολάσιμων
δραστηριοτήτων κατά του περιβάλλοντος εξαιρετικά περιορισμένες και τις
προβλεπόμενες ποινές ιδιαίτερα χαμηλές… Σκεφτείτε πχ. αν και πως τιμωρούνται σήμερα
η παράνομη αλιεία τόνου, η αγροβιομηχανική ρύπανση σε προστατευόμενες περιοχές,
οι παράνομες κυνηγετικές πρακτικές ή και η απάτη στην αγορά άνθρακα.»
Στη χώρα
της ανεπαρκούς και, εν πολλοίς, ξεπερασμένης περιβαλλοντικής νομοθεσίας
και των εσκεμμένων θεσμικών κενών,
- της
συνειδητής αγνόησης των όσων δικαστικών αποφάσεων περιβαλλοντικού
χαρακτήρα κατορθώσουν να παρακάμψουν την ανεπάρκεια και τις
αδυναμίες του δικαστικού συστήματος,
- της
ουσιαστικής ανυπαρξίας των ελεγκτικών μηχανισμών,
- της
διάχυτης ατιμωρησίας του περιβαλλοντικού εγκλήματος και της ανοχής
ή και συνέργειας των αρμόδιων αρχών,
- της θεσμικής
επικρότησης των ψευδεπίγραφων περιβαλλοντικών μελετών και έργων που,
συχνά-πυκνά, προάγουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την άλογη περιβαλλοντική
ζημιά,
- της μη
θεσμικής αποκατάστασης των όσων λαθροχειριών τύχουν να
αναγνωριστούν και κριθούν ως περιβαλλοντικά ζημιογόνες και,
- της αδήλωτης
νομιμοποίησης του εμπορίου του περιβάλλοντος και της
ανεξέλεγκτης καταστροφής κάθε μορφής του, χερσαίας και θαλάσσιας,
πολλοί
θα χάσουν τον ύπνο τους με τη θέση σε ισχύ της Οδηγίας 2024/1203/ΕΕ,
περί «προστασίας του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δίκαιου». Οι μόνοι
που θα βγούν σίγουρα κερδισμένοι από την εφαρμογή της νέας Οδηγίας θα είναι όσοι
αγωνίζονται νυχθημερόν στο δρόμο και στα θεσμικά έδρανα, με κάθε τρόπο, σε κάθε
επίπεδο και από κάθε άποψη, για να περισώσουν ότι σώζεται. Και από αυτή την
άποψη, ο κόσμος των Οικολογικών, Περιβαλλοντικών και Φιλοζωικών
Οργανώσεων είναι βέβαιο ότι πλέει ήδη σε πελάγη ευτυχίας !
#neoiprasinoi
