Μία
από τις πλέον παρεξηγημένες περιπτώσεις οικοσυστήματος, από τα πιο
πλούσια σε βιοποικιλότητα, είναι και εκείνο των ψηλών χόρτων, των
«αγριόχορτων» ή και ζιζανίων - όπως λέγονται - με λίγα λόγια των
φυτών «που φυτρώνουν σε ένα μέρος χωρίς να τα έχουμε σπείρει εμείς οι ίδιοι».
Θεωρούνται
ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του κάθε ερασιτέχνη και
επαγγελματία αγρότη ή κηπουρού, αντιμετωπίζονται ως πρόβλημα για
τα λοιπά φυτά ενώ, συχνά, προσεγγίζονται ως αντιαισθητικά για «έναν
όμορφο κήπο ή ένα ωραίο γκαζόν» (sic
!!!).
Καταστρέφονται μανιωδώς όπου βρεθούν, μηχανικά ή με το χέρι, με
κάποια ξύστρα για αγριόχορτα, με χημικά και βιολογικά
ζιζανιοκτόνα, ή με διάφορες εμπειρικές μεθόδους - ράντισμα με ξύδι,
κάλυψη με αλάτι κ.λπ. - και πνίγονται προληπτικά με την κάλυψη του εδάφους με γεωυφάσματα.
Αλλά δεν είναι έτσι.
Οι
εκτάσεις με ψηλά χορτάρια αποτελούν ένα πολύπλοκο οικοσύστημα,
από τα πιο παραγωγικά και πλούσια σε βιοποικιλότητα, ανταγωνιζόμενα
ακόμη και τα τροπικά δάση σε ποικιλία ειδών σε μικρότερη κλίμακα. Τα ψηλά
χορτάρια φιλοξενούν έναν πολύπλοκο ιστό ζωής, συμπεριλαμβανομένων
εκατοντάδων ειδών λουλουδιών, εντόμων, πουλιών και θηλαστικών.
Λέγεται ότι 10 τ.μ. έκτασης με ψηλό χορτάρι μπορεί να φιλοξενήσει
έως και 40 φωλιές πουλιών, μικρών θηλαστικών και εντόμων
επικονίασης, κυρίως από τον Μάιο έως τον Ιούλιο.
Οι
εκτάσεις με ψηλά χορτάρια:
1.
Αποτελούν ενδιαίτημα για πτηνά που ζουν στο έδαφος
- Τα
προστατεύει από τα αρπακτικά και τις οικόσιτες γάτες.
- Οι
πυκνοί μίσχοι κρύβουν φωλιές στο έδαφος για τον κατσουλιέρη, την σταρήθρα
ή και τα ορτύκια.
- Το
ξερό χορτάρι γίνεται υλικό για τη φωλιά του κοκκινολαίμη ή και
του κότσυφα.
- Οι
ώριμοι σπόροι είναι τροφή για τα μικρά που μόλις αφήνουν τη φωλιά τους.
2.
Παρέχουν χώρο φωλιάσματος μικρών θηλαστικών
- Οι μυγαλές
φτιάχνουν μπάλες χόρτου για να γεννήσουν 5-8 μικρά.
- Οι σκαντζόχοιροι
μεγαλώνουν τα μικρά τους σε λαγούμια κάτω από τούφες της αγριάδας.
- Οι δασοπόντικες
χτίζουν υπερυψωμένες φωλιές στους ψηλούς μίσχους.
3.
Δημιουργούν χώρους φωλιάσματος για επικονιαστές
- Οι πεταλούδες
γεννούν τα αυγά τους σε συγκεκριμένα είδη χορταριού: η κίτρινη χελιδονοουρά
στο άγριο μάραθο, η βανέσα του κάρδου σε τσουκνίδες.
- Ο βομβίνος
φωλιάζει σε παλιά λαγούμια ανάμεσα στις ρίζες.
- Οι μοναχικές
μέλισσες συλλέγουν τη γύρη από τα αγρωστώδη σε ανθοφορία.
- Οι ακρίδες
ολοκληρώνουν τη μεταμόρφωσή τους προστατευόμενες στα πυκνά χορτάρια.
4.
Αποτελούν τράπεζα σπόρων
- Τα
ώριμα αγρωστώδη παρέχουν απόθεμα τροφής για καρδερίνες, σκαρθάκια και
φανέτα το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
- Οι σπόροι
που πέφτουν στο έδαφος βλασταίνουν την επόμενη εποχή δημιουργώντας βιοποικιλότητα.
- Τα
ποικίλα ψηλά χορτάρια συνιστούν μίγμα έως 30-40 ειδών.
5.
Δημιουργούν οικολογικά δίκτυα
- Τα
ψηλά χορτάρια διασυνδέουν κατακερματισμένα ενδιαιτήματα.
- Δημιουργούν
διαδρόμους κίνησης των μικρών ζώων, απαρατήρητων και
προστατευμένων.
6.
Συμβάλλουν στη δημιουργία ζωτικού μικροκλίματος για τα φιλοξενούμενα είδη
- Η
θερμοκρασία κάτω από με ψηλά χορτάρια είναι 8-10°C μικρότερη από
την θερμοκρασία της ατμόσφαιρας.
- Τα ψηλά
χορτάρια διατηρούν την απαραίτητη υγρασία για τα αμφίβια, μαλάκια
και αρθρόποδα.
- Προστατεύουν
τις φωλιές και τα αυγά ακόμη και από ριπές ανέμου.
Μεταξύ
των πολύτιμων οικοσυστημικών υπηρεσιών των περιοχών με ψηλά χορτάρια
συγκαταλέγονται :
1. Η
καταλυτική ενίσχυση και στήριξη της βιοποικιλότητας, αναγκαίας για την
διασφάλιση της υγείας ανθρώπου και περιβάλλοντος.
2. Η
υποστήριξη των μεγαλύτερων οικοσυστημάτων μέσω της διασύνδεσης
κατακερματισμένων ενδιαιτημάτων με τη δημιουργία οικολογικών
διαδρόμων και δικτύων.
3. Η
βελτίωση της ποιότητας του αέρα λόγω της αύξησης της απορρόφησης των ατμοσφαιρικών
ρύπων από την πυκνή τους βιομάζα.
4. Η
προστασία και η βελτίωση της υγείας του εδάφους από
τη διάβρωση που προκαλείται από τον άνεμο, τη βροχή και το
άμεσο ηλιακό φως που προκαλεί την αύξηση της θερμοκρασίας και τη
μείωση της υγρασία του, με σημαντική συμβολή στη ρύθμιση του κλίματος.
5. Η
βελτιστοποίηση της λειτουργίας του κύκλου του νερού, καθόσον αποτελεί
φυσικό φράγμα επιβράδυνσης της ταχύτητας του βρόχινου και αύξησης
της απορροφητικότητας του από το έδαφος.
6. Η
υποστήριξη του κύκλου των θρεπτικών συστατικών, μέσω
της φυσικής αποσύνθεσης της βλάστησης που επιστρέφει τα θρεπτικά
συστατικά στο έδαφος και εμπλουτίζει την οργανική του σύνθεση, με
θετικές επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη συνολική υγεία των οικοσυστημάτων.
7. Η
ρύθμιση του κύκλου του άνθρακα, μέσω των βαθιών ριζών
και της αξιόλογης βιομάζας του ψηλού χορταριού που συμβάλλει στη
βελτίωση της ποιότητας του εδάφους και στην αύξηση της ικανότητας δέσμευσης
άνθρακα.
Όχι
τυχαία, εδώ και κάποια χρόνια μία πληθώρα ευρωπαϊκών - μικρών και μεγάλων -
πόλεων, όπως η Βιέννη, το Μιλάνο, η Βαρκελώνη, το Δουβλίνο,
η Φρανκφούρτη η Μπολόνια ή Κρακοβία, έχουν υιοθετήσει και
εφαρμόζουν την περίφημη τεχνική της «μειωμένης κοπής» των ψηλών
χορταριών στο πλαίσιο της διαχείρισης του αστικού και περιαστικού
πρασίνου. Βασικός κανόνας της «μειωμένης κοπής» των ψηλών
χορταριών είναι αυτός του ενός τρίτου: Κατά κανόνα, δεν αφαιρείται
ποτέ περισσότερο από το 1/3 του συνολικού ύψους του χόρτου ενώ
κατ’ εξαίρεση, σε ορισμένες εποχές του χρόνου, αφαιρούνται μόνο τα 5-7 εκ.
από την κορυφή.
Η συχνότητα
και η χρονική περίοδος της μειωμένης κοπής των ψηλών
χορταριών διαφοροποιούνται μεν από τόπο σε τόπο αλλά περιορίζονται σε 2-3
κοπές ετησίως ως προς την συχνότητα και από τον Μάρτιο έως
τον Οκτώβριο όσο αφορά την χρονική περίοδο εφαρμογής της.
1.
Καλοκαίρι
Η
συχνότητα και το ύψος κοπής πρέπει να μειώνονται για να προστατεύεται το
έδαφος από την εξάτμιση, τη ξήρανση και τη διάβρωση.
Τα ψηλά χόρτα κόβονται 5-7 εκ. από την κορυφή.
2.
Άνοιξη
Η κοπή
πρέπει να αποφεύγεται κατά την περίοδο αιχμής της ανοιξιάτικης ανθοφορίας,
Απρίλιο και Μάιο, για να επιτραπεί η άνθιση των
αγριολούλουδων, η τροφή στα επικονιαστικά είδη και η παραγωγή σπόρων.
3.
Φθινόπωρο/Χειμώνας
Η
συχνότητα και το ύψος κοπής πρέπει να μειώνονται προς τα τέλη Οκτωβρίου
- Νοεμβρίου, με την τελευταία κοπή σε θερμοκρασίες κάτω των 13-15°C,
αποφεύγοντας τις υγρές ή και παγωμένες ημέρες.
Είναι
γνωστό ότι η διεθνής εμπειρία και η σύγχρονη νομοθετική πρακτική, έχουν
αφαιρέσει πλέον το αστικό πράσινο από τη σφαίρα της προαίρεσης, της
διακόσμησης, ή και της αισθητικής άμβλυνσης του «γκρίζου» της πόλης,
και καταμετρούν την υιοθέτηση του - από άκρο σε άκρο αυτής της γης - ως
αναγκαίο στοιχείο αστικής υποδομής ζωτικής σημασίας, τουλάχιστον για τις
πολύτιμες οικοσυστημικές του υπηρεσίες. Σε αυτή δε την κατηγορία, του αστικού
πράσινου, συγκαταλέγουν πλέον και τα ψηλά χορτάρια, εξίσου πολύτιμα
ως μέρος της οικολογικής αλυσίδας στήριξης της ζωής.
Αντίθετα, στα
καθ’ ημάς, στη χώρα της παντελούς έλλειψης μίας ad hoc νομοθεσίας
σχετικής
με το αστικό πράσινο, της καθημερινής βίαιης κακοποίησης του όσου
λίγου παραμένει μαρτυρικά όρθιο στις κακοποιημένες πόλεις, της άκριτης εφαρμογής
του προγράμματος Antinero
και
της ανεξήγητης δενδροφοβίας που διακατέχει κάθετα και οριζόντια την κοινωνία,
η ελπίδα αναθεώρησης της στρεβλής πεποίθησης περί ψηλών χόρτων
– αχριόχορτων και ζιζανίων - έχει ήδη πεθάνει πολύ πριν να είναι
η τελευταία.
Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ
ΣΥΜΜΑΧΙΑ θεωρεί ότι ο αναγκαστικός συγχρονισμός με τις απαιτήσεις
της εποχής της ανθεκτικότητας - της ψηφιοποίησης, της κοινωνικής
συνοχής, των πολιτικών της οικολογικής μετάβασης και της ποιότητας
ζωής - θέτει ήδη ως αναγκαία τη ριζική αλλαγή παραδείγματος με τη
δημιουργία μιας πλατιάς κουλτούρας αστικού πράσινου - ως αναγκαίου
πλαίσιου θεσμοθέτησης των όσων μας λείπουν - και πρώτο βήμα τη θέσπιση της
απαραίτητης Εθνικής Στρατηγικής Αστικού Πράσινου για τον καθορισμό των κριτηρίων
και των κατευθυντήριων γραμμών προαγωγής της τυπολογίας του αστικού
και περιαστικού πράσινου, σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά, πολιτιστικά
και τοπιακά χαρακτηριστικά των τόπων εφαρμογής.
Μόνο
τότε θα κατανοήσουμε την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, που άφηνε απεριποίητο το
μισό της κήπο για τα αγριολούλουδα, τις πεταλούδες και τα πουλιά,
μελέτες και δοκίμια υπέρ της επανεκτίμησης αγριόχορτων και των ζιζανίων,
όπως το «Ενάντια στον Κήπο», του βοτανολόγου, συγγραφέα,
δημοσιογράφου και αρχιτέκτονα τοπίου, Αντόνιο Περάτσι, ρεπορτάζ υπέρ της
κάπαρης και της πορτουλάκας που αποικίζουν κάθε ρωγμή των τοίχων
και των δρόμων, όπως η «Ζούγκλα στην άσφαλτο», ή τα δίκαια του
«Κινήματος κατά του Γκαζόν» - ερευνητών, μελετητών και ακτιβιστών
- που εδώ και αρκετά χρόνια δρουν ενάντια στις αρνητικές συνέπειες των πρακτικών
μετατροπής της βιοποικιλότητας των ψηλών χόρτων σε γκαζόν.
Μόνο τότε θα επανεκτιμήσουμε την αμέριστη αξία του οικοσυστήματος
των ψηλών χόρτων και την συνεισφορά του στην υγεία του ανθρώπου
και του περιβάλλοντος και θα κατανοήσουμε την σημασία της αειφόρου
διαχείρισης τους μέσω της «μειωμένης κοπής». Γιατί και αυτά είναι
στοιχεία - από τα πολυτιμότερα - του αστικού και περιαστικού πράσινου
και γιατί και αυτά θέλουν κατά συνέπεια την αειφόρο διαχείριση τους.
«Οικολογική Συμμαχία».
- Για την «Οικολογική Μετάβαση» σε μία κοινωνία βιώσιμης ευημερίας.
- Για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον.
- Για τον κόσμο που μπορεί να γίνει.
contact@oikologiki-symmaxia.gr
