Και δυο λόγια «περί Περιβαλλοντικής Ζημιάς», απ' όσα είπαμε και όσα ετοιμάζουμε.
1_
Λέγεται ότι ως αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημιάς νοείται η διαδικασία επαναφοράς υποβαθμισμένων φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων στην αρχική τους κατάσταση. Λέγεται επίσης ότι η αποκατάσταση της όποιας περιβαλλοντικής ζημιάς βασίζεται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», με λίγα λόγια στον θεσμικό εξαναγκασμό του υπαίτιου της ζημιάς να προχωρήσει στην αποκατάσταση της.
Η θεσμοθέτηση της περιβαλλοντικής ευθύνης και της αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας με το Π.Δ. 148/09 - περί «Περιβαλλοντικής ευθύνης για την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών στο περιβάλλον» - που μεταφέρει, στην ουσία, την Κοινοτική Οδηγία 2004/35/ΕΚ της 21ης Απριλίου 2004 στο εθνικό δίκαιο. Τόσο η Οδηγία όσο και το αντίστοιχο Π.Δ. θεωρούν ως αντικείμενα αποκατάστασης περιβαλλοντικής ζημιάς,
- την οποιαδήποτε ζημιά στους υδατικούς πόρους, στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα,
- την οποιαδήποτε ζημία στο έδαφος, ή τη ζημιά του εδάφους από ρύπανση που θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία και,
- την οποιαδήποτε ζημία σε είδη και οικοτόπους, ή τη ζημιά σε προστατευόμενα είδη πανίδας και χλωρίδας και σε φυσικούς χώρους ζωής.
Αμφότερα δε τα νομοθετήματα προβλέπουν 3 αλληλοσυνδεόμενους τύπους παρέμβασης, ανάλογα με τη διάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς:
- Την πρωτογενή αποκατάσταση, ή την επαναφορά του κατεστραμμένου φυσικού πόρου ή οικοσυστήματος στην αρχική του κατάσταση.
- Την συμπληρωματική δράση αποκατάστασης, ή δράσεις σε ‘άλλο επίπεδο που κρίνονται αναγκαίες εάν η πρωτογενής δεν επαρκεί.
- Την αντισταθμιστική αποκατάσταση, ή την υιοθέτηση μέτρων αντιστάθμισης της απώλειας φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων έως την ολική ανάκαμψη της περιβαλλοντικής ζημιάς.
2_
Είναι προφανές ότι οι κατηγορίες των αντικειμένων αποκατάστασης περιβαλλοντικής ζημιάς αμφότερων των νομοθετημάτων δεν αντιστοιχίζονται με την πολυπλοκότητα των περιπτώσεων της καθημερινότητας:
- Στην περίπτωση καμένων δασικών εκτάσεων η αποκατάσταση μπορεί να οριοθετηθεί στις επεμβάσεις τεχνητής αναδάσωσης.
- Στις περιπτώσεις των ρυπασμέντων υδάτων από πετρελαιοκηλίδες ή λύματα ή και σε εκείνες των ρυπασμένων εδαφών, η αποκατάσταση περιορίζεται σαφώς στις διαδικασίες εξυγίανσης.
Στις περιπτώσεις κατεστραμμένων παράκτιων μετώπων και αιγιαλών από ανθρώπινη δραστηριότητα, ρημαγμένων υγροτοπικών εκτάσεων, κατεστραμμένων ρεμάτων, ή και λεηλατημένων τοπίων - κατ’εξοχήν φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων – ποια μπορεί να είναι η επιβαλλόμενη διαδικασία αποκατάστασης, ποιος θα την σχεδιάσει, ποιος θα την εκτελέσει και ποιος θα την επιβαρυνθεί;
3_
Ουσιαστική λύση στο λειτουργικό αδιέξοδο αμφότερων των νομοθετημάτων φαίνεται να προσφέρει το ιδιωτικό δίκαιο - ο Κώδικας Αστικής Δικονομίας - σε συνέργεια με ορισμένα άρθρα του Συντάγματος και τον νόμο-πλαίσιο για το Περιβάλλον - ν.1650/1986. Από αυτή την άποψη:
- Ως περιβαλλοντική ζημία νοείται κάθε ζημιά που προκαλείται σε στοιχείο του ζωτικού χώρου του πολίτη.
- Ως ζωτικός χώρος του πολίτη ορίζονται τα κοινά, τα κοινόχρηστα και τα περιβαλλοντικά αγαθά που αποτελούν τον φυσικό χώρο πραγμάτωσης της κοινωνικής ζωής του και, συνακόλουθα, τον χώρο άσκησης του δικαιώματος της ελεύθερης αξιοποίησης τους σύμφωνα με τον φυσικό προορισμό τους, ως δικαίωμα στην προσωπικότητα.
Υπάρχει, κατά συνέπεια, το αναφαίρετο ιδιωτικό δικαίωμα στην προστασία των κοινών, κοινόχρηστων και περιβαλλοντικών αγαθών το οποίο εκφράζεται ως δικαίωμα στην προσωπικότητα μέσω του Αστικού Κώδικα, η παραβίαση του οποίου συνιστά παράνομη προσβολή της προσωπικότητας. Ο ατμοσφαιρικός αέρας, η θάλασσα, ο αιγιαλός, οι λίμνες, οι ποταμοί, τα υπόγεια ύδατα, τα δάση, για παράδειγμα. συναποτελούν το ζωτικό υλικό πλαίσιο που είναι απαραίτητο για την επιβίωση, την ποιοτική διαβίωση και την ελεύθερη ανάπτυξή της προσωπικότητας. Κάθε δυσμενής μεταβολή του δικαιώματος χρήσης του επιφέρει περιβαλλοντική ζημία και επιτρέπει αξιώσεις για άρση της προσβολής και παύση της στο μέλλον.
4_
Η αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς στη χώρα μας επαφίεται εξ’ολοκλήρου στον υπαίτιο της δημιουργίας της, με αρμόδια πολιτειακά όργανα για τον σχεδιασμό και τον συντονισμό της αποκατάστασης:
- το Συντονιστικό Γραφείο Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών του ΥΠΕΝ – ΣΥΓΑΠΕΖ, σε εθνικό επίπεδο και,
- τις Περιφερειακές Επιτροπές Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών – ΠΕΑΠΖ των Αποκεντρωμένων Περιφερειακών Διοικήσεων, σε περιφερειακό επίπεδο.
Τα δύο πολιτειακά όργανα προσδιορίζουν τα μέτρα και τις δράσεις της απαιτούμενης αποκατάστασης και συντονίζουν την υλοποίηση τους ενώ ο υπαίτιος της περιβαλλοντικής ζημιάς επιβαρύνεται εξ’ολοκλήρου με το συνολικό οικονομικό κόστος της αποκατάστασης.
-------------------------------
Τα υπόλοιπα στα Δικηγορικά γραφεία και στις Δικαστικές Αίθουσες του Αιγαίου!
«Οικολογική Συμμαχία».
- Για την «Οικολογική Μετάβαση» σε μία κοινωνία βιώσιμης ευημερίας.
- Για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον.
- Για τον κόσμο που μπορεί να γίνει.
contact@oikologiki-symmaxia.gr
