Η
προσπάθεια κατάρτισης μιας στιβαρής μεθοδολογίας για την οικολογική ανάκτηση
των υποβαθμισμένων ή και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων δεν είναι καινούργια. Η
πολυτιμότητα των υγείας των οικοσυστημάτων για την επιβίωση του ανθρώπινου
είδους δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους στο πέρασμα των αιώνων. Έτσι, από
την εποχή της απλής διαχείρισης της γης, τις πρώτες προσπάθειες οικολογικής
ανάκτησης οικοσυστημάτων από τον Άλντο Λέοπολντ τη δεκαετία του ’30 και την
ίδρυση της Διεθνούς Εταιρείας Οικολογικής Αποκατάστασης το 1988, φθάσαμε στην ολοκλήρωση
της μεθόδου επαναφυσικοποίησης, ως μοναδικής για την ανάκτηση των οικολογικών
διεργασιών του φυσικού κεφαλαίου, στις αρχές δεκαετίας του ’90 και από εκεί
στην θεσμοθέτηση της Αποκατάστασης της Φύσης μέσω του σχετικού Κανονισμού της
Ευρωπαϊκής Ένωσης μόλις το 2024 - https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1991/oj?locale=el.
Με την
έκρηξη του οικολογικού ζητήματος της τελευταίας 50ετίας και τη συνειδητοποίηση
των κινδύνων που ενέχει η άκριτη καταστροφή των οικοσυστημάτων στο όνομα μιας
κατ’ ευφημισμό «ανάπτυξης», η μέθοδος της επαναφυσικοποίησης υποβαθμισμένων ή
και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων κατέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα
ανάκτησης της υγείας του περιβάλλοντος. Συστάθηκαν Ινστιτούτα Φυσικής Μηχανικής
στην πλειοψηφία των κρατών μελών της Ένωσης, η μέθοδος της επαναφυσικοποίησης θεσμοθετήκε
ως μάθημα σε τεχνικά Ινστιτούτα και εκκίνησε ο καθημερινός αγώνας οικολογικής αποκατάστασης
μιας πληθώρας κακοποιημένων ποταμών και ρεμάτων, πρανών, υγροτόπων και
ευαίσθητων τοπίων, με θαυμαστά αποτελέσματα. Η θεσμοθέτηση του Κανονισμού περί
Αποκατάστασης της Φύσης ήρθε στη συνέχεια για να συνοψίσει και να μεταφέρει θεωρητικές
προσπάθειες, επιμέρους νομοθετήματα και παρεμβάσεις δεκαετιών στο πεδίο των
δεσμευτικών κοινοτικών νόμων, στο όνομα της ανάκτησης και της διατήρησης της
υγείας του περιβάλλοντος.
Σε
αυτό το σημαντικό κεφάλαιο Οικολογικής Μετάβασης εντάσσεται και η δεξιότεχνη μετατροπή
μιας περιοχής γηπέδων γκολφ στην ανατολική ακτή της Μ. Βρετανίας σε Φυσικό
Καταφύγιο Άγριας Ζωής, με χρήση των μεθόδων της επαναφυσικοποίησης ή και της Αποκατάστασης
της Φύσης. Σε αυτό το σημαντικό κεφάλαιο θα έπρεπε να ενταχθεί επιτακτικά - και
δίχως πολλά-πολλά - η επαναφυσικοποίηση των ρημαγμένων τοπίων της χώρας μας,
των υποβαθμισμένων υγροτόπων και των κακοποιημένων ποταμών και ρεμάτων της. Ελάχιστα
λόγια και έργα πολλά που λένε.
Ούτε καν στα λόγια!
Εκεί
που υπήρχαν 300 στρέμματα γηπέδων γκολφ επεκτείνεται σήμερα ένα
εξαίσιο υγροτοπικό οικοσύστημα με καλαμιώνες, λιβάδια και αμμοθίνες
γεμάτες παράκτιους θάμνους. Για να διαμορφωθεί το υγροτοπικό οικοσύστημα μετακινήθηκαν
52.000 κ.μ. γης, ποσότητα ίση με τον όγκο 21 ολυμπιακών πισίνων
και φυτεύτηκαν περισσότερα από 35.000 ενδημικά φυτά, όπως το ιπποφαές,
το σπάρτο, οι γιδοϊτιές και οι ακανθόπρουνοι, ενώ για την επαναφυσικοποίηση
των λιβαδιών χρησιμοποιήθηκε η τριγωνέλλα και σπόροι άγριου καρότου,
αχίλλειας, λεβαντίνης και κόκκινου τριφυλλιού.
Πρόκειται
για το Φυσικό Καταφύγιο Sandilands Nature Reserves, στις ακτές της
κομητείας του Λίνκολνσαϊρ, στη Μεγάλη Βρετανία, το οποίο άνοιξε
στο κοινό μόλις στις 26 Σεπτεμβρίου, μετά από μία 6ετία δημιουργικού
σχεδιασμού, διαβουλεύσεων και έργων Αποκατάστασης της Φύσης - ή επαναφυσικοποίησης
αν θέλουμε. Στόχος του εγχειρήματος η ανάκτηση της άγριας ζωής μέσω της
δημιουργίας ενός δικτύου διαφορετικών τύπων φυσικού περιβάλλοντος
- ενδιαιτημάτων - για τη διαμονή, διατροφή, ανάπαυση και αναπαραγωγή
πουλιών, εντόμων, αμφίβιων και άλλων έμβιων.
Η
σπουδαιότητα του Sandilands Nature Reserves οφείλεται ως επί το πλείστο
στην χωροθεσία του:
- Το Καταφύγιο
δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός αλλά μέρος του παράκτιου πάρκου Λίνκολνσαϊρ,
των 35.000 στρεμμάτων, που περιλαμβάνει παραλίες, αμμόλοφους, υγρότοπους,
αλμυρόβαλτους, παράκτιες λιμνοθάλασσες και καλαμιώνες. Η δημιουργία του έρχεται
να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι σε ένα ευρύ δίκτυο οικοτόπων κατά
μήκος της ανατολικής ακτής της Μεγάλης Βρετανίας, ιδιαίτερα σημαντικού
για την διατήρηση και την προστασία της άγριας ζωής όταν η καθημερινή απώλεια
και ο κατακερματισμός των οικοτόπων καθιστούν ολοένα και πιο
δύσκολη την ολοκλήρωση των μεταναστευτικών κύκλων πολλών ειδών.
- Το Καταφύγιο
αναπτύσσεται στον άξονα της μεταναστευτικής οδού της ανατολικής ακτής,
μιας από τις κυριότερες της Ευρώπης. Χιλιάδες πουλιά ταξιδεύουν κάθε
χρόνο κατά μήκος της ανατολικής ακτής μεταξύ της Αρκτικής, των περιοχών αναπαραγωγής
στις βορειοευρωπαϊκές χώρες και εκείνων της διαχείμασης νοτιότερα. Η συμβολή
του στη δημιουργία ενός νέου μωσαϊκού οικοτόπων έρχεται να ευνοήσει αρκετά
είδη όπως οι καλημάνες, τα μπεκατσίνια, τα γλαρόνια και οι
γλάροι και να προσφέρει στάση σε μεταναστευτικά όπως οι μεγαλόραμψες,
οι μαυρότρυγγες και οι χουλιαρομύτες.
«Η μετατροπή των γηπέδων γκολφ στο Φυσικό
Καταφύγιο άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο για την περιοχή, προσφέροντας περισσότερο
χώρο στη φύση και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τους ανθρώπους να βιώσουν
τις εικόνες, τους ήχους και τις εποχιακές εναλλαγές του παράκτιου μετώπου»,
δήλωσε στέλεχος της National
Trust, μίας
από τις μεγαλύτερες φιλανθρωπικές οργανώσεις προστασίας της φύσης και της
πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη, η οποία πρωτοστάτησε στην αγορά
της έκτασης και στη δημιουργία του Καταφυγίου. «Ενώ μέχρι πριν λίγα
χρόνια αυτός ο τόπος ήταν φτιαγμένος για να κυλάει μια μπάλα του γκολφ, σήμερα μπορεί
να προσφέρει καταφύγιο σε ένα πουλάκι, που θα χωρούσε σε ένα κουτάλι σούπας, για
να σταματήσει και να ξεκουραστεί μετά από χιλιάδες μίλια ταξιδιού. Δεν είναι
υπέροχο;»
Λέγεται
ότι η δημιουργία του Φυσικού Καταφυγίου Sandilands Nature Reserves
αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα Αποκατάστασης της Φύσης ή
Οικολογικής Ανάκτησης - διαδικασίας επαναφοράς υποβαθμισμένων ή
και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων σε υγιή λειτουργική κατάσταση
- η οποία έχει θεσμοθετηθεί ως δεσμευτικός Κανονισμός της Ευρωπαϊκής
Ένωσης το 2024 - ΕΕ/2024/1991 (Nature Restoration Law). Δεν το αμφιβάλλουμε αλλά
και δεν το γνωρίζουμε. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι μία
πλειάδα περιπτώσεων Οικολογικής Ανάκτησης οικοσυστημάτων - ρεμάτων και
ποταμών, υγροτόπων, αγροτικού ή και δασικού κεφαλαίου, παράκτιων μετώπων, ή και
ευαίσθητων τοπίων - αντιμετωπίστηκαν αξιοθαύμαστα ανά την Ευρώπη πολύ
πριν την θεσμοθέτηση της Οδηγίας, πράγμα το οποίο δεν αποτολμήθηκε ποτέ
στη χώρα μας παρά τις θαυμάσιες ευκαιρίες οι οποίες παραμένουν ακόμη ενεργές.
- Να
αναφερθούμε στην περίπτωση της λιμνοθάλασσας της Ψήφτας των 500
στρεμμάτων, στο κατώφλι της χερσονήσου των Μεθάνων, με τους πλούσιους
καλαμιώνες, τους βάλτους και τα 89 είδη πουλιών που
φιλοξενούνται περιστασιακά, κηρυγμένη μεν από το ΥΠΟ ως «περιοχή εξαίρετου
φυσικού κάλλους», αλλά αφημένη να ρημάζει με υπευθυνότητα της Περιφέρειας
Αττικής;
- Να
αναφερθούμε στα παράκτια αμμοθινικά οικοσυστήματα ανά τη χώρα, αφημένα στο
έλεος της δόμησης, του μαζικού τουρισμού και του κάθε περαστικού;
- Να
αναφερθούμε στην περίπτωση του υγροτόπου των Λεγραινών, προστατευόμενου Α'
Προτεραιότητας, θύμα των παράνομων παρεμβάσεων και των μπαζωμάτων;
Μετά
ταύτα, είμαστε σίγουροι ότι είναι σχεδόν απίθανο να αποκτήσει η χώρα το δικό
της Sandilands Nature Reserves τουλάχιστον ως εφαρμογή του Κανονισμού
περί Αποκατάστασης της Φύσης, χάρη στη βαθιά κρίση αντιπροσώπευσης που μαστίζει
το πολιτικό σύστημα, ανίκανο να αντιστοιχηθεί με τις κοινωνικές
και περιβαλλοντικές δυναμικές του χώρου και να ικανοποιήσει πραγματικές
καταστάσεις κοινωνικών και περιβαλλοντικών αιτημάτων.
- Θες για
το ανεπίλυτο χάος στο πεδίο των χρήσεων γης λόγω του ελλιπούς χωροταξικού
σχεδιασμού και της ανολοκλήρωτης νομοθεσίας σχετικά με τις προστατευόμενες
περιοχές,
- θες
για τη ακατανόητη έλλειψη επαρκών επιστημονικών δεδομένων σχετικά με τα
εγχώρια οικοσυστήματα,
- θες
για τις αναμενόμενες αντιδράσεις από παραγωγικούς τομείς που
θεωρούν ότι θα τους θιχθούν συμφέροντα,
- θες
για την χαοτική πολυδιάσπαση των αρμοδιοτήτων μεταξύ υπουργείων,
περιφερειών, αποκεντρωμένων διοικήσεων και δήμων, που καθιστούν την ανάγκη της
συνεκτικής διαχείρισης της γης, των δασών και των υδάτων,
πραγματικό γόρδιο δεσμό,
- θες
για την κυβερνητική προτεραιοποίηση της ταχείας εξάπλωσης των ΑΠΕ
σε βουνά, λίμνες, αγροτικές εκτάσεις και ποτάμια, που έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με την ανάγκη διατήρησης των φυσικών οικοσυστημάτων,
- θες γιατί
η χρηματοδότηση των παρεμβάσεων αυτού του τύπου δεν προέρχεται από τα
ευρωπαϊκά ταμεία αλλά επιβαρύνει το κάθε κράτος μέλος, πιθανά μέσω της απορρόφησης
πόρων από διάφορα Ταμεία,
θα υποθέταμε
ότι το πολιτικό σύστημα θα παρέμενε στο γνωστό λαϊκισμό της κούφιας ρητορικής
με τη διάχυτη εφαρμογή του Κανονισμού περί Αποκατάστασης της Φύσης
αποκλειστικά και μόνο στα λόγια!
Αλλά ούτε καν κι ‘αυτό: Κουβέντα για το
σπουδαίο νομοθέτημα από τον Πρωθυπουργό, από την ημέρα της έγκρισης στις
17 Ιουνίου 2024 έως σήμερα, κουβέντα από τους λοιπούς της κυβερνητικής
ομήγυρης, κουβέντα στα προγράμματα των πολιτικών σχηματισμών στα
πρόθυρα των εκλογών, κουβέντα και από τον μπροστάρη του «πράσινου» μετασχηματισμού
του Λεκανοπεδίου, Περιφερειάρχη Αττικής, αφοσιωμένου ως γνωστό στο
θεάρεστο έργο της μετατροπής των αττικών ρεμάτων σε οχετούς για
την συμπλήρωση του αποχετευτικού συστήματος (sic!!!). Ούτε καν στα λόγια!
«Οικολογική Συμμαχία».
- Για την «Οικολογική Μετάβαση» σε μία κοινωνία βιώσιμης ευημερίας.
- Για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον.
- Για τον κόσμο που μπορεί να γίνει.
contact@oikologiki-symmaxia.gr
